FİZİKSEL MODALİTELER ve ELEKTROTERAPİYE GİRİŞ

  • Elektrik akımlarının fiziksel etkilerinden tedavi amacıyla yararlanılmasına elektroterapi denir. Elektroterapinin tarihçesi oldukça eskiye dayanır. İnsana dışarıdan verilen elektrik akımının kas iskelet sistemi üzerine etkisi ile ilgili ilk ciddi çalışmalar ‘’Luigi Galvani’’ tarafından yapılmıştır.
  • Elektroterapi uygulamaları öncesi tedaviye hazırlayıcı metotlar olarak kullanılan yüzeyel sıcak-soğuk uygulamaları ve ışık ise fiziksel modaliteler olarak isimlendirilir.
  • Elektrofiziksel ajanları ‘’termal modaliteler’’ , ‘’termal olmayan modaliteler’’ ve ‘’elektrik stimulasyonu modaliteleri’’ olarak sınıflandırabiliriz.

TERMAL MODALİTELER

YÜZEYEL SICAKLIK MODALİTELERİ

1-) Hot Pack: İçi salisilat jelle dolu yastıklardır.

  • Jelin özelliği ısıyı absorbe edip koruyabilmesidir.
  • Jelli yastıklar özel kazanlarda ısıtılmaktadır. 65-90 ˚C
  • Uygulanacak bölgeye göre çeşitli şekil ve boyutlarda paketler bulunmaktadır.
  • Uygulanacağı zaman havluya sarılır ve dokunun üzerine yerleştirilir.
  • Yüzeyel ısınma sağlamak amacıyla kullanılır ve uygulama süresi 20-30 dakikadır.

2-)Parafin: Parafin; madeni yağ, gliserin gibi maddeler içermektedir.

  • Parafin elektrikle ısıtılan metal tanklarda veya sıcak su ile doldurulmuş kaplarda ısıtılır. 50-55 ˚C
  • Parafini erir durumda tutmak için 1/7 oranında olacak şekilde 7 ölçek katı parafin + 1 ölçek sıvı parafin karıştırılır.
  • Parafin komponentinde bulunan gliserinin antiseptik özelliği vardır.
  • Uygulamada batırma ve daldırma olmak üzere 2 metot kullanılır.
  • Uygulama süresi 15-30 dakika arasındadır.

3-)Fluidoterapi: İçinde su olmayan küçük katı maddeler (doğal organik selülozdan elde edilen partiküller; Cellex adı verilir) bulunan kuru bir ortamda deriyi irrite etmeden, hafif ısı veren bir ortamdır.

  • Özellikle el ve ayaklar cihazın içine sokularak bilyelerin ve havanın ısısından yararlanılır.
  • Hidroterapi ve parafine göre daha yüksek sıcaklıkta ısı transferi sağlar.
  • Elde edilen doku ısısı üflenen hava sıcaklığına bağlıdır.
  • Sıcaklık 43-56 ˚C arasındadır. Uygulama süresi 15-20 dakikadır.

4-) Hidroterapi: Hidroterapi uygun bir şekilde tecrübeli personel tarafından düzenlenen ve gözetim altında tutulan nöromüsküler iskelet fonksiyonunu iyileştirmek için tasarlanmış bir havuz tedavi programı olarak tanımlanır.

  • Hidroterapi en iyi 34-35 °C ‘lik vücut ısısına yakın ısılarda tolere edilir.
  • Uygulama süresi 15-20 dakikadır.
  • Genellikle su tedavisi içine banyolar, duşlar ve sıcak-soğuk su torbaları girer.

5.) İnfraruj: Işık enerjisinin deride ısı enerjisine dönüşmesiyle etki elde edilmektedir.

  • Işıktan yararlanım şekli; radyasyon ve konversiyondur.
  • Etki derinliği; 1-2 cm’dir.
  • Uygulama esnasında hastaya temas etmez. İrregüler bölgelerde veya tam temas tekniğinin kullanılamadığı durumlarda uygulanabilir.
  • Işınlar uygulama alanına dik gelmelidir. Çünkü bu durumda absorbsiyon maksimumdur ve absorbsiyon bölgesine dik gelmeyen ışınların büyük bir kısmı geldikleri açı ile yansırlar.
  • Hastaya mesafesi 40-50 cm olacak şekilde ayarlanmalı ve tedavi süresi 15-30 dakikadır.

DERİN SICAKLIK MODALİTELERİ

1-) Kısa Dalga Diatermi(KDD): Yüksek frekanslı, iyonize olmayan ışınlar yayan elektromanyetik akımlardır.

  • Derin dokularda enerji emilimiyle ısınma sağlanır.
  • Enerji hastaya direktör(aplikatör) ile verilir.
  • Hasta ile alet arasında temas yoktur.
  • Hasta direktör uzaklığı tedavinin etkinliği açısından önemlidir. 2.5 cm- 15 cm aralığında bir uzaklık tercih edilir. Direktörler büyüdükçe mesafe arttırılır. Mesafe ile etki ters orantılıdır.
  • Frekans çok yüksek olduğundan bu cihazların elektrotları cam, lastik, mika gibi yalıtkan maddelerle örtülüdür
  • Devamlı KDD ve kesikli KDD olmak üzere 2 tipi vardır.

2-) Mikro Dalga Diatermi(MDD): Kullanılan ışınlar KDD ile İnfraruj arasındaki mikrodalgalardır.

  • Mikrodalgalar(radar) elektromanyetik ışımanın bir şeklidir.
  • Direktörler değişik ısınma şekillerini sağlamak için değişik uzaklıklarda uygulanır. A, B, C ve D direktörleri bulunur. Isınma alanı ve etki ettikleri bölgeye göre seçilir.
  • Uygulama süresi 20-30 dk arasındadır.

3-) Ultrason(US): Fizyoterapi alanında elektroterapi ajanları arasında sayılsa da, elektriksel bir ajan değil, mekanik enerjinin bir formudur. Frekansı artan mekanik vibrasyon ses enerjisine dönüşür. Bu nedenle US yüksek frekanslı ses dalgası olarak tanımlanabilir.

  • Fizyoterapi’de kullanılan US’un frekansı genellikle 1.0- 3.0 MHz. arasında değişmektedir.
  • US uygulaması devamlı ya da kesikli olarak yapılabilir. Devamlı US kesintisiz sürekli yayılan akustik dalgalardır, termal etkileri arttırmak için uygulanır. Kesikli US’un ise ısı etkisi yoktur, akut durumlarda mikromasaj özelliği ön plandadır.
  • Uygulama süresi genellikle 5-10 dakikadır.
  • Ultrasonik enerjinin dokuya transferinin en üst düzeyde olması için bir ara madde gereklidir. Ultrasonik ara maddenin amacı, ultrason başlığı ile deri yüzeyinde oluşabilecek hava varlığını mümkün olduğunca en aza indirmek ve böylece akustik enerjinin en etkin şekilde dokuya transfer edilmesini sağlamaktır.
  • Uygulamada düzgün vücut alanlarında tam temas tekniği ya da parmaklar gibi bölgeler için su içi yöntem tercih edilir.

SOĞUK MODALİTELER

  • Soğuk uygulamalar(kriyoterapi) dokuların temperatürünü tedavi edici amaçla azaltmak için yapılan uygulamalardır.
  • Uygulama ile hipotermi sağlanır, vazokontrüksiyon, kan akışında ve hematomda azalma elde edilir, sinir iletim hızı yavaşlar, ağrı ve ödemde azalma elde edilir.
  • Soğutulmak istenen vücut bölgesinin özelliklerine göre farklı yöntemler seçilebilir. En sık kullanılan yöntem içleri silikat jel ile doldurulmuş olan ‘’Cold Pack’’ lerdir. Bu paketlerin sıcaklığı 5-10 ˚C arasındadır.
  • Tedavi edilmek istenen bölge geniş bir bölgeyse buzlu su içine ekstremitelerin daldırılması yöntemi olan ‘’daldırma tekniği’’ tercih edilebilir.
  • Küçük bölgelerde soğuk uygulama dairesel hareketlerle ‘’buz masajı’’ ile yapılabilir.
  • Parmak araları gibi zor ulaşılacak bölgeler için ‘’buz sopaları’’ tercih edilir.
  • Spor yaralanmaları gibi akut durumlarda hızlı dondurma özelliği olan ‘’soğutma spreyleri’’ kas fibrillerine paralel olarak uygulanır.

 

TERMAL OLMAYAN MODALİTELER

  • Laser(Light Amplification By Stimulated Emission Radiation): Uyarılmış ışıma ile güçlendirilmiş tek bir dalga boyuna sahip saf ışıktır. Laser ışığı iyi organize olmuş, düzenli, birlikte hareket eden cohorent ışıktır.
  • Uygulama alanına dik açıyla uygulanır.
  • Penetrasyon 2mm-4cm arasındadır.
  • Laserlerin farklı tipleri vardır.
  • Yumuşak laserler estetik amaçlı, orta laserler medikal amaçlı, güçlü laserler ise cerrahi amaçlı kullanılmaktadır.
  • Fizik tedavi uygulamalarında ise daha çok soğuk ve yumuşak laserler kullanılır.
  • Ekstrakorporeal Şok Dalga Tedavi(ESWT): Yüksek amplitüdlü ses dalgalarının vücudun istenen bölgesine odaklanması ve orada tedavi sağlaması esasına dayanan yeni bir non-invazif tedavi yöntemidir.
    Şok dalgaları, yüksek amplitüd ve ve kısa dalgalı, tekli pulsatil akustik dalgalardır. Bu dalgalar iki farklı akustik empedansı olan doku aralığında örneğin yumuşak dokudan kemiğe geçerken mekanik enerjilerini dağıtırlar.
    ESWT tedavisi uzun süreli kaynamayan kırıklar gibi sert dokularda kullanılabildiği gibi yumuşak doku problemlerinde de kullanılmaktadır.

 Amaç;geçici olarak analjezi elde etmek değil, kalıcı ve kesin bir tedavi gerçekleştirmektir.

Tedavi süresi 15-60 dakika arasındadır.

  • Magnetoterapi: Manyetik alan etkileşimine dayanan fiziksel bir tedavi metodudur. Pulsatif magnetik alan vücut dokularını uygun bir şekilde etkileyerek hücre zarlarının geçirgenliğini arttırır.
  • Sinirlerde onarım, ağrıların azaltılması, yaraların iyileştirilmesi, metabolizmanın düzenlenmesi, immün sistemin güçlendirilmesi gibi pek çok etkiye sahiptir.
  • Farklı frekanslar farklı amaçlarla kullanılabilmektedir. Örneğin 1-4 Hz İnflamasyonu ortadan kaldırır, 5-8 Hz Kas spazmını azaltır, 9-16 Hz ağrı kesicidir.
  • Geniş vücut bölgelerinin tedavisi için geniş sirküler boru şeklindeki aletler, daha küçük bölgeler için küçük doğal mıknatıslar kullanılır.
  • Biofeedback: Kas aktivasyonunun istemli kontrolünün sağlanması amacıyla kullanılan bir araçtır. Fizyoterapi ve rehabilitasyon alanında uygulanan biofeedback tipi ‘’elektromyografik Biofeedback’’ olarak isimlendirilir.
  • Yüzeyel veya implante elektrotlarla kastan alınan myoelektrik sinyaller cihaz sayesinde görsel ya da işitsel sinyallere dönüştürülür.
  • Nöromusküler kontrolün tekrar sağlanması amacıyla kasın yeniden eğitimini, kas gücünün arttırılması, kas spazmının gevşemesi ve ağrının azaltılması EMG-BF’in genel tedavi edici etkileridir.
  • Kas reedükasyonu, kasın izotonik ve izometrik kuvvetinin arttırılması, kas spazmının gevşetilmesi ağrının azaltılması ve psikolojik gevşeme endikasyonları arasındadır.
  • Uygulama sırasında hastanın tedaviye aktif olarak katılması gereklidir.
  • Mekanik Spinal Traksiyon: İki ya da daha fazla vücut segmentini germek, eklem yüzeylerini ayırmak amacıyla vücudun bir bölümüne çekici bir kuvvet uygulama tekniğidir.
  • Spinal traksiyonda vertebralardaki ayrılma miktarı spinal kolonun pozisyonu, uygulanan kuvvetin miktarı ve çekme açısı, uygulama süresi, hastanın vücut yapısı, hastanın pozisyonu ve gevşemiş olması gibi faktörlerden etkilenmektedir.
  • Örneğin traksiyon ile meydana gelen vertebral ayrılmanın mekanik etkisi nörofizyolojik değişiklikleri uyararak ağrıda azalma meydana getirebilir.
  • Traksiyon vertebra cisimlerini birbirinden uzaklaştırarak tüm omurganın ve her bir spinal segmentin hareketliliğini arttırır.

ELEKTROSTİMULASYON MODALİTELERİ

  • Düz Akımlar(Galvanik Akım): Aynı yönde ve aynı şiddette akan, frekansı sıfır olan elektrik akımlarıdır.
  • Düz akım farklı iki kutbu olan ve bir kutuptan diğer kutba düz, sabit ve devamlı geçiş sağlayan monofazik bir akım şeklidir.
  • Kimyasal ve fizyolojik etkileri vardır. En önemli kimyasal etkisi iyontoforezistir.
  • Pozitif ve negatif kutuptan verilen iyonlar tedavide farklı amaçlarla kullanılabilir.
  • Anodal galvanizm, katodal galvanizm, anot-katod karşılıklı ve su içi uygulamalar ağrılı ve romatizmal hastalarda endikasyona tercih edilebilen uygulamalardır.
  • Faradik Akım: Birbirine eşit olmayan iki faz içeren, asimetrik bipolar alternatif bir akımdır. Birinci fazın şiddeti az süresi uzun, ikinci fazın şiddeti fazla süresi kısadır.
  • Faradik akım sinirden yoksun bir kasta kontraksiyon meydana getiremez. Akım geçiş süresi ve şiddeti yeterli değildir.
  • Duyu sinirleri üzerine faradik akımın uygulandığı yerde hafif bir iğnelenme hissi ortaya çıkar. Bu his ağrı yaratmaz. Akım kesildiğinde hafif bir eritem görülür.
  • Motor sinirler üzerine faradik akım uygulandığında motor sinirleri uyararak o sinirin innerve ettiği kasta kontraksiyon meydana getirir.
  • Kasların kasılıp gevşemesi damarlar üzerine pompa etkisi yapar, ven ve lenf dolaşımı artar.

 

  • Sinüzoidal Akım: İki şekilde alternans yapan alçak frekanslı akımlardır. Sinüzoidal akım verilmeye başlanınca akım yoğunluğu gittikçe bir yönde artar. Maksimal bir değere ulaştıktan sonra tekrar azalır. Hatta tamamen kesilip bu defa aksi yönde aynı şiddetle artıp azalmaya başlar ve bu yönde devam eder. Devamlı kutup değiştirdiğinden kimyasal etkisi yoktur. Şiddeti çok az olduğu için ısıtma amaçlı kullanılmaz.
    • Denerve kaslar üzerine sinüzoidal akım ile kontraksiyon elde edilebilir ancak hasta tolere edemez çünkü ağrılıdır.
    • Bu akımlar aktif kontraksiyonunu kaybetmiş kaslarda aktif kontraksiyon kazandırmak ve kas reedükasyonu için kullanılır.
  • Diadinamik Akımlar: Simetrik, bifazik sinuzoidal akımların elektronik modülasyonudur.
  • İki sinüzoidal akım üst üste bindirilerek elde edilir. İkinci dalga birincinin aksi yönünde verilir. Sonra izoelektrik çizginin altında kalan kısım filtrelerle süzülür.
  • Tamamı monofazik sinuzoidal karakterli olan 5 diadinamik dalga formu vardır.
  • Frekansları 50-100 Hz arasındadır.
  • Kurt Period ( CP), Long Period (LP) ve Ritm Senkop (RS) akımlarının dalga formları Difaz Fikse (DF) ve Monofaz Fikse (MF) dalga formalarının kombinasyonundan oluşmaktadır. Patolojik durularda daiadinamik akımların tipi etkilerine göre seçilmelidir.
  • Uygulama süresi 10-12 dk arasındadır.
  • Plak, kap veya Yoke elektrot kullanılır.
  • Nöromusküler Elektriksel Stimulasyon(NMES): Kas kasılması elde etmek için motor sinirlerin düşük voltajlı akımlar ile uyarılmasıdır .
  • Kas kitlesini geliştirmek veya arttırmak, inaktivite dönemlerinde atrofiyi engellemek, eklem hareket açıklığını arttırmak, istemli motor kontrolü fasilite etmek, spastisiteyi azaltmak gibi amaçlarla kullanılabilir.
  • Fonksiyonel Elektrik Stimulasyonu(FES): NMES’in formlarından biridir.
  • FES; sinirsel innervasyonu bozulmuş paralize kasların, günlük yaşam aktivitelerine yönelik fonksiyonel yararlı bir hareketi gerçekleştirmek için, belli bir düzen içinde elektrik akımı ile uyarılmasını sağlar.
  • Üst motor lezyonları ve ‘’drop foot’’ gibi durumlarda kullanılır.
  • Ayakta durmak ve yürümeyi sağlamak FES’in en önemli kullanım amacıdır. Üst ekstremite fonksiyonel kontrolü sağlamak için de FES uygulaması yapılabilir.
  • Transkutanöz Elektriksel Sinir Stimulasyonu(TENS): Kronik veya akut ağrılı hastalıklarda aneljezi oluşturmak için kullanılan bir yöntemdir.
  • Düşük şiddette bir akım oluşturularak duyu sinirlerinin stimulasyonu ile ağrı taşınması bloke edilir.
  • Konvansiyonel TENS, Akupunktur TENS, Kısa şiddetli TENS, Burst TENS, Module edilmiş TENS olmak üzere beş tipi vardır.
  • TENS uygulamaları, karbonize edilmiş, silikonlu lastik elektrotlar aracılığı ile uygulanır. Elektrotlarla deri arasına iletken jel uygulanır. Elektrotlar bandaj ya da yapıştırıcı bantlarla deriye tespit edilir.
  • Uygulama süresi 20-30 dakikadır.
  • Orta Frekanslı Akımlar: İki veya üç tane orta frekanslı sinüzoidal akımın enterferansı veya üst üste getirilmesinden oluşur. 0-1000 Hz arası akımlara düşük frekanslı akımlar, 1001-10000 Hz arası akımlara ise orta frekanslı akımlar denir.
  • İki akımın karşılaştığı yerde enterferansiyel alan oluşur. Sonuçta ortaya çıkan akımın frekansı tedavi sahasına giren bu akımların frekansı kadardır ve bu değer 0-100 Hz arasında değişir.
  • Fiziksel modaliteler ve elektroterapi uygulamaları için doğru modalitenin seçimine hastaların tanısına göre, semptomlarına göre ve hastalara yapılan ayrıntılı değerlendirmelerin ışığında karar veririz.
  • Doğru modaliteyi belirledikten sonra uygun dozda, şiddette, sürede ve doğru yöntemle uygulamamız gerekir.

 

Kaynak Hocam:

– Arş. Gör. Mehmet MİÇOOĞULLARI

Henüz yorum eklenmemiş bi yorum atmaya ne dersin?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dost Siteler

Etiketler

Son Yorumlar

Özlü Söz